ΠΕΡΙ ΠΡΟΑΙΡΕΣΕΩΣ π. Νικ. Λουδοβίκου

Περί προαιρέσεως

π. Νικόλαος Λουδοβίκος

6 Τοῦτο δέ, ὁ σπείρων φειδομένως φειδομένως καὶ θερίσει, καὶ ὁ σπείρων ἐπ ̓ εὐλογίαις ἐπ ̓ εὐλογίαις καὶ θερίσει. 7 ἕκαστος καθὼς προαιρεῖται τῇ καρδία, μὴ ἐκ λύπης ἢ ἐξ ἀνάγκης· ἱλαρὸν γὰρ δότην ἀγαπᾷ ὁ Θεός. 8 δυνατὸς δὲ ὁ Θεὸς πᾶσαν χάριν περισσεῦσαι εἰς ὑμᾶς, ἵνα ἐν παντὶ πάντοτε πᾶσαν αὐτάρκειαν ἔχοντες περισσεύητε εἰς πᾶν ἔργον ἀγαθόν, 9 καθὼς γέγραπται· ἐσκόρπισεν, ἔδωκε τοῖς πένησιν· ἡ δικαιοσύνη αὐτοῦ μένει εἰς τὸν αἰῶνα. 10 ὁ δὲ ἐπιχορηγῶν σπέρμα τῷ σπείροντι καὶ ἄρτον εἰς βρῶσιν χορηγήσαι καὶ πληθύναι τὸν σπόρον ὑμῶν καὶ αὐξήσαι τὰ γενήματα τῆς δικαιοσύνης ὑμῶν· 11 ἐν παντὶ πλουτιζόμενοι εἰς πᾶσαν ἁπλότητα, ἥτις κατεργάζεται δι ̓ ἡμῶν εὐχαριστίαν τῷ Θεῷ· 12 ὅτι ἡ διακονία τῆς λειτουργίας ταύτης οὐ μόνον ἐστὶ προσαναπληροῦσα τὰ ὑστερήματα τῶν ἁγίων, ἀλλὰ καὶ περισσεύουσα διὰ πολλῶν εὐχαριστιῶν τῷ Θεῷ·

 

Εδώ, θα λέγαμε, έχουμε όλο το δράμα της ανθρώπινης ελευθερίας. Έχουμε τους αγίους. Και τι είναι αυτοί οι άγιοι λοιπόν; Και γιατί εμείς να μην είμαστε, ούτε να θεωρούμαστε άγιοι; Tι είναι αυτό το οποίο δημιουργεί αυτό το πρόσκομμα μεταξύ εμού και του Θεού; Εάν ο Θεός αγάπη εστί, εάν ο Θεός αυτό το οποίο θέλει είναι να με αγιάσει και να με μεταμορφώσει τελείως, και να βγάλει από το φθαρτό και θνητό ον που είμαι μια αιώνια και θεοειδή ύπαρξη, τι είναι αυτό που τον εμποδίζει; Τον εμποδίζει, ακριβώς, η φειδωλότητα η δική μου. Αυτό φαίνεται να λέει το παραπάνω κείμενο. Ένας μικρός άνθρωπος, έχει έναν μικρό Θεό. Ένας μικρόψυχος, μίζερος άνθρωπος, θέλει να έχει έναν μεγάλο Θεό, αλλά μόνο έναν μικρό Θεό μπορεί να έχει. 

Μου έλεγε κάποτε ο άγιος Πορφύριος: Έλεος πια! Όλοι όσοι έρχονται εδώ, θέλουν να τους πω ποια θα παντρευτούν, ή ποιον θα παντρευτούν, ή τι δουλειά θα κάνουν, ή που θα βρούνε χρυσάφι. Και μπορώ να τα κάνω όλα αυτά με το χάρισμα που μου έδωσε ο Θεός. Εάν το κάνω όμως τους καταστρέφω. 

Είναι ο μικρός Θεός που θέλει ο μικρός άνθρωπος, ήσυχο, χωρίς προβλήματα, χωρίς απαιτήσεις, χωρίς ανοίγματα – αυτά είναι τα πιο επικίνδυνα απ ́ όλα. Γι ́ αυτό ο άγιος Σιλουανός λέει, εάν δεν τον ξέρεις τον Θεό και θέλεις να τον γνωρίσεις, είναι πολύ απλό. Άνοιξε την καρδιά σου ενώπιόν του και πες: Θέλω στ ́ αλήθεια να σε γνωρίσω. Και μετά θα κάνω ότι μου πεις. 

Το, θέλω στ ́ αλήθεια να σε γνωρίσω, το λέμε όλοι. Στο, και μετά θα κάνω ότι μου πεις, αρχίζουν οι μεγάλες δυσκολίες. Κι αν με κάνει καλόγηρο; Κι αν με στείλει στην Αλάσκα για ιεραποστολή; Κι αν μου ζητήσει να πάω στα βάθη της Αφρικής; Κι αν μου ζητήσει το μαρτύριο; Θεός είναι αυτός. Να η πρώτη διαβολή του Θεού την οποία ο διάβολος σπέρνει στον άνθρωπο, ότι ο Θεός είναι φθονερός. Ότι δεν θέλει την ηρεμία, τη γαλήνη μου και την όμορφη ζωή μου. Μα αυτός είναι που θέλει αυτά τα πράγματα! Μόνον αυτός θέλει να με κάνει ολόκληρο, μόνον αυτός θέλει να με κάνει ευτυχισμένο, μόνον αυτός έχει την ευθύνη μου, αυτός ακριβώς είναι ο υπεύθυνος της παρουσίας μου στον κόσμο. Αν σκεφτείτε ότι προαιωνίως για τον καθένα μας υπάρχει μια βουλή άκτιστη και θεία, ότι κανένας μας δεν είναι τυχαίος, ότι έχουμε κληθεί στην ύπαρξη όχι σαν ένα μόριο άυλης σκόνης αλλά σαν μια ομάδα αγαπημένων παιδιών, σαν μια οικογένεια, και έχουμε κληθεί κατ ́ όνομα, δεν είναι τυχαίο ότι η ονοματοδοσία συνδέθηκε με το βάπτισμα. Κλήση κατ’ όνομα σημαίνει μια προσωπική σχέση, μια σχέση με προοπτικές, προοπτικές ατέλειωτες. Ποιος βάζει τα όρια σ’ αυτές τις προοπτικές; Σύμφωνα με το κείμενο, εγώ βάζω τα όρια. Αυτό πρέπει να το καταλάβουμε γιατί είναι συγκλονιστικό. Ότι εγώ θέτω τα όρια στον Θεό. Δηλαδή η ελευθερία μου. Δηλαδή η προαίρεσή μου. Δηλαδή ο Θεός γίνεται αυτό που εγώ θέλω. Και αυτό το πράγμα είναι κάτι μεγαλειώδες, το πώς μεταβάλλεται ο Θεός ανάλογα με την προαίρεσή μου, πώς καταδέχεται να μεταβληθεί. Διότι δεν λέει ο σπείρων φειδομένως καθόλου δεν θα θερίσει, αλλά ο σπείρων φειδομένως, φειδομένως και θερίσει. Το λίγο κομμάτι της ύπαρξής μου που του δίνω, θα το πάρω πίσω. Δεν μπορεί όμως, όχι δεν θέλει, να μου δώσει περισσότερο. Δεν μπορεί ο άγιος Πορφύριος στον νεαρό που τον ρωτάει, θα παντρευτώ την γειτονοπούλα μου ή αυτήν που κάθεται δυο γωνιές παρακάτω, δεν μπορεί την ίδια στιγμή να του μιλήσει για τα μυστήρια του Αγίου Πνεύματος και για τα μεγάλα χαρίσματα. Διότι δεν τα θέλει. Καταλαβαίνεται ποιος θέτει τα όρια; 

Τα όρια τα θέτουμε εμείς. Και μόνον εμείς. Κανείς απολύτως άλλος. Από τον Θεό δεν υπάρχουν όρια γιατί ο Θεός είναι άπειρος. Ο Θεός θέλει από τον καθένα από εμάς να βγάλει έναν μεγάλο προφήτη, έναν μεγάλο θαυματουργό, έναν μεγάλο άγιο. Η κλήση του βαπτίσματος είναι τέτοια κλήση, μια κλήση χωρίς όριο. Δεν είναι ζήτημα ευφυΐας ή φυσικών ικανοτήτων ο αγιασμός, που ίσως να μας περιόριζαν. Εδώ είναι καθαρή ελευθερία. Είναι η μεγάλη ισότητα μεταξύ των ανθρώπων. Σε όλα τα άλλα είμαστε άνισοι, δραματικά άνισοι μερικές φορές. Η ισότητα ενώπιον του Θεού βρίσκεται στην προαίρεση. Στην ελευθερία να πω το ναι, το μεγάλο ναι ή το μικρό ναι. Όταν πω το μεγάλο ή το μεγαλύτερο ναι, ο Θεός προσφέρεται ολόκληρος. Λέει ο άγιος Μάξιμος ο ομολογητής, να δώσουμε ολόκληρο τον εαυτό μας στον Θεό για να τον πάρουμε ολόκληρον. Δίνεις όλο τον εαυτό σου; Παίρνεις ολόκληρο τον Θεό. Ο εαυτός που θα δώσεις είναι κάτι περιορισμένο γιατί είναι μια κουκίδα σκόνης. Αλλά αυτό το οποίο παίρνουμε είναι πάρα πολύ μεγάλο. Είναι τόσο πολύ μεγάλο που δεν υπάρχει τρόπος να συγκρίνουμε τη συναλλαγή, είναι φοβερά άνιση. Τι είναι αυτό που την κάνει ίση; Το ότι υπάρχει και από τις δυο μεριές ελευθερία. Ο άνθρωπος ελεύθερα προσφέρεται και προσφέρει αυτό ολόκληρο αυτό που έχει. Ο Θεός ελεύθερα προσφέρεται και προσφέρει ολόκληρο αυτό που έχει. 

Όταν είχε ξεσπάσει ο πόλεμος στον Κόλπο, είχαμε φοβηθεί πολύ μη γίνει παγκόσμιος πόλεμος. Βρέθηκα τότε στον άγιο Παΐσιο, τον επισκεφτήκαμε νωρίς εκείνο το πρωινό και ήταν ανήσυχος και έντονα πονεμένος. Τι συνέβη γέροντα, τον ρωτήσαμε. Άρχισε ο πόλεμος, μας είπε, το ήξερε ήδη πνευματικώ τω τρόπω. Εκείνη την εποχή δεν υπήρχε στο Άγιον Όρος τρόπος να το μάθεις τόσο γρήγορα. Τον ρωτήσαμε λοιπόν τι θα γίνει. Ε, μας λέει, μια μικρή φωτιά είναι, μ’ έναν κουβά νερό σβήνει. Τι παρρησία! Όλη η ανθρωπότητα αγωνιούσε, κι ο άγιος γνώριζε ότι αυτό δεν ήταν κάτι. Γιατί είχε ήδη κάνει την προσευχή στον Θεό, την δική του προσευχή που ήξερε αυτός να κάνει, και είχε λάβει ήδη την απάντηση από τον Θεό. Αυτοί οι άνθρωποι είχαν λάβει το μεγαλείο να συγκυβερνούν μετά του Θεού τον κόσμο. 

Αυτή η φράση είναι του αγίου Βαρσανουφίου, ο οποίος έμεινε έγκλειστος 40 χρόνια. Κι όταν τον ρώτησαν μετά από 40 χρόνια, τι κάνεις πάτερ, ζεις; Ζω. Και τι κάνεις; Συγκυβερνώ μετά του Θεού τον κόσμο. Τέτοια μεγάλη παρρησία αξιώνονται μερικοί άνθρωποι. Ναι, αλλά αυτή η παρρησία δεν έχει αποκλειστεί από εμάς. Είναι βέβαιο γεγονός το ότι έχει αποκλειστεί, αλλά εμείς το αποκλείσαμε. Αυτό ακριβώς μας λέει και ο απόστολος Παύλος. Έχουμε έναν μικρό και ασήμαντο Θεό γιατί είμαστε μικροί και ασήμαντοι κι εμείς. Εάν όμως βλέπαμε τον Θεό του Πορφυρίου, του Παϊσίου, θα λέγαμε τι Θεός είναι αυτός! Αυτός ο Θεός είναι μέγας! Αυτό συμβαίνει γιατί ο Θεός σκηνώνει πάνω σε ανθρώπινες προαιρέσεις, εκεί κατοικεί, άλλον τόπο δεν έχει να κατοικήσει. 

Η προσφορά μας στον Θεό έχει τους όρους της. Αναφέρεται ο άγιος Νικόλαος ο Καβάσιλας στο σημείο εκείνο της θείας λειτουργίας, εαυτούς και αλλήλους και πάσαν την ζωήν ημών Χριστώ τω Θεώ παραθώμεθα. Ωραία, λέει, να το κάνουμε αυτό. Να προσφέρουμε εαυτούς και αλλήλους. Πολύ εύκολο. Και σχολιάζει, δεν είναι και τόσο εύκολο. Πρέπει να συμφωνεί και ο Θεός σ’ αυτό. Αυτό έχει να κάνει με την καθαρότητα της προσφοράς. Να μην έχω υπολογισμούς στο μυαλό μου. Να μην έχω νου μου να πετύχω κάτι. Γι’ αυτό και βλέπουμε τους αγίους να προσέρχονται στον Θεό μη ζητώντας τίποτα, παρά μόνο προϋποθέσεις μετανοίας. Έκαστος λοιπόν καθώς προαιρείται τη καρδία, μη εκ λύπης ή εξ ανάγκης. Προαίρεση δεν είναι να πει κάποιος, όπου με βάλει ο Θεός διευθυντή, δεσπότη, εγώ θα πάω! Αυτό είναι το εξ ανάγκης. Προαίρεση σημαίνει, γυμνός και τετραχηλισμένος, και πουλημένος σαν δούλος, να σταθώ ενώπιον του Θεού και να του πω, έχει τίποτα να κάνω εγώ, που δεν ξέρω, που δεν μπορώ τίποτα να κάνω; Εγώ ο ανάξιός σου; Τότε έρχονται τα χαρίσματα και τότε ανοίγεται ένα μικρό παραθυράκι στον άνθρωπο. Ούτε και εκ λύπης. Ε, τέτοιο Θεό που έχουμε, και μας έχει βάλει σε τέτοιο μπελά, κάτι πρέπει να κάνουμε κι εμείς, γιατί αλλιώς ποιος ξέρει τι μας περιμένει! Είναι η μεμψιμοιρία με την οποία κάποιοι στέκονται ενώπιον του Θεού. Το εκ λύπης δεν έχει μεγάλη ευλογία γιατί έχει μέσα γκρίνια. Και ότι κι αν του δώσεις αυτού που γκρινιάζει, θα ξαναγκρινιάξει. Ιλαρόν γαρ δότην αγαπά ο Θεός. Ο Θεός αγαπά αυτόν που δίνει μετά χαράς. Την προαίρεσή μας την δίνουμε μετά χαράς. 

Η καινή αίσθηση του χριστιανισμού είναι πολύ διαφορετική, δεν τα ξέρουμε σήμερα αυτά τα πράγματα. Και νομίζουμε ότι είναι μια απέραντη ηθικολογία, όπου κάποιος ουράνιος δήμιος στέκεται από πάνω και λέει, γιατί, γιατί, γιατί εκείνο; Πάρτην. Γιατί το άλλο; Πάρτην. Που βάζει διάφορα πρέπει, ακατανόητα πρέπει. Αυτά τα πράγματα δεν είναι των πατέρων, δεν είναι ο χριστιανισμός αυτό. Είναι μια χριστιανική ηθική, με λίγο προτεστάντικο χρώμα, και πρέπει κάποιος να είναι αμαθής για να παραμείνει. Αλλά κάποιος που διάβασε πέντε πράγματα, βλέπει ότι δεν είναι η εκκλησία αυτό το πράγμα. Στην εκκλησία υπάρχει το βασίλειο της προαίρεσης. Έτσι εξηγείται, γιατί στην εκκλησία συναντάμε διαφορετικούς ανθρώπους. Γιατί οι προαιρέσεις είναι διαφορετικές. Και απορούν οι ηθικολόγοι, και περιμένουν ο επίσκοπος, ο αρχιεπίσκοπος, οπωσδήποτε, να είναι τέλειος. Μα είναι ένας ελεύθερος άνθρωπος! Τι μας εμποδίζει όλους να γίνουμε αιρετικοί ή οτιδήποτε; Η προαίρεσή μας μόνο, η ελευθερία μας. Δεν σημαίνει το ότι κάποιος έφτασε κάπου, ότι είναι τέλειος. Η τελειότητα είναι κάτι με το οποίο παλεύει ο άνθρωπος αλλά δεν το φτάνει στη ζωή αυτή. Αν βέβαια κάποιος λάβει τα μεγάλα χαρίσματα και βεβαιωθεί η προαίρεσή του, τότε προτιμάει να παραμείνει στο αγαθό, πάντα ελεύθερα όμως. 

Η πίστη δεν δημιουργεί εξάρτηση. Η πίστη είναι ένα ελεύθερο άνοιγμα αγάπης. Ο Θεός είναι πιστός σε εμένα κι εγώ είμαι πιστός σε εκείνον. Αυτό το άνοιγμα το οποίο κάνω δημιουργεί μια κατάσταση αγάπης και ερωτικής αρμονίας, αλλά δεν δημιουργεί εξάρτηση. Η εξάρτηση είναι αγάπη; Όταν αγαπάς κάποιον αληθινά είσαι εξαρτημένος; Αγάπη είναι ευτυχία, γιατί είναι ελευθερία. Η πίστη είναι αγάπη και δημιουργεί μια βαθειά σχέση, ένα αριστούργημα ελευθερίας δύο προσώπων τα οποία αγαπώνται. 

Διαφορετικά, πλησιάζουμε τον Θεό εκ λύπης ή εξ ανάγκης. Όταν πλησιάζει ο άνθρωπος τον Θεό, εκείνος τον ρωτάει: Αγαπάς με; Τι φοβερό πράγμα! Δεν τον ρωτάει: με έχεις ανάγκη; Ξέρει ότι τον έχουμε ανάγκη. "Υιέ μου, δως μοι σην καρδίαν. Γιε μου, δώσε μου την καρδιά σου, δώσε μου κάτι από σένα. Θέλω σχέση μαζί σου." Ακόμα κι αυτά τα οποία δίνει, το δώρο της ζωής της ίδιας το δίνει γιατί θέλει τη σχέση. Γιατί θέλει σχέση; Γιατί είναι πρόσωπο. Δεν είναι ανωτέρα δύναμις, όπως λένε μερικοί. Είναι πρόσωπο, και τα πρόσωπα τρέφονται με την αγάπη. Όπως εγώ θέλω την αγάπη, τρέφομαι με την αγάπη, ζω και μεγαλώνω με την αγάπη. Ο άνθρωπος είναι ένα ον αγαποδίαιτο. Έτσι και ο Θεός, είναι 

κάποιος ο οποίος αγαπά να αγαπάται και δίψα να διψάται, όπως λέει και ο άγιος Μάξιμος. Ο Θεός θέλει να αγαπηθεί από μένα και γι 'αυτό μας δίνει τόσα πράγματα δωρεάν. Είναι όπως στον αρραβώνα, όπου δύο άνθρωποι μπαίνουν ελεύθερα σε μια αγαπητική σχέση, και χάρην της αγάπης τους, γεμίζουν με δώρα ο ένας τον άλλον. Εάν όμως ο ένας από τους δύο εστιάσει στα δώρα, θα χάσει τον άνθρωπο. Και τότε θα χαθεί και η σχέση. Ο Θεός έχει τη δύναμη να μας γεμίσει με κάθε είδους χάρη, τόσο ώστε να περισσεύει και να φτάνει και για τους άλλους. Όταν λοιπόν εγώ, δεν του δίνω αυτή την αγάπη, αλλά με φειδωλότητα, κάνοντας υψίστη οικονομία, τον κοιτάζω και του λέω, δώσε μου αυτό, θέλω κι εκείνο, θέλω και το άλλο, εάν όλα αυτά μου κρύβουν τη θέα του Θεού, εάν τα βάζω μπροστά, εάν σ' αυτά ακουμπάω, εάν αυτά και μόνο με ενδιαφέρουν, τότε ποια σχέση έχω με τον Θεό; 

Αυτός ο Παύλος θα μας τρελλάνει. Γιατί μας λέει εν παντί πλουτιζόμενοι, κι εμείς έχουμε φτιάξει μια ναρκισική εικόνα και λέμε, Θεέ μου, τώρα τα έχω προσφέρει όλα και τα έχω όλα! Κι εκεί που είμαστε φουσκωμένοι σαν το μπαλόνι, να η τρικλοποδιά, εις πάσαν απλότητα. Πω πω, σαν να σε ρίχνει κάτω από το Έβερεστ! Σαν να σου λέει δηλαδή ότι, όταν βρίσκεσαι στην κατάσταση αυτή που έχεις τον Θεό ολόκληρο, αντί να είσαι σύνθετος και πομπώδης και φοβερός, είσαι απλούστατος. Εδώ είναι το φοβερό. Γιατί έχεις την απλότητα; Διότι μόνο ο απλός μπορεί να ευχαριστήσει τον Θεό. Έχετε δει ποτέ άνθρωπο περίπλοκο και υπερήφανο να ευχαριστεί; Ούτε θα δείτε. Εάν δεν ευχαριστήσεις όμως, πάλι τα χάνεις όλα. Πες ότι βρίσκεσαι σε μια στιγμή ελλάμψεως και προσφέρεσαι στον Θεό. Ο Θεός θα σου δώσει γιατί είναι απλός. Η επόμενη στιγμή όμως μπορεί να είναι μια φοβερή τρικλοποδιά. Γιατί πάνω που λες το πήρα, χτίζεις έναν υπερφύαλο και επηρμένο, δαιμονικό σχεδόν εαυτό πάνω στο χάρισμα που έλαβες, εκείνη τη στιγμή σταματάει η ευχαριστία. Κάποιος μέσα σου σου ψιθυρίζει ότι το άξιζες αυτό που έλαβες. Μόλις σταματήσει η ευχαριστία, ο άνθρωπος αμέσως χάνει οτιδήποτε έκανε, διότι τα αποδίδει στον εαυτό του. Εκείνη τη στιγμή καταστρέφεται η σχέση. Αυτός όμως δεν βλέπει το καλώδιο που βγήκε από την πρίζα, βλέπει μόνο τον ανεμιστήρα που σταμάτησε να γυρίζει. Η απλότητα σημαίνει να ξέρω ότι είναι το καλώδιο στην πρίζα, γι’ αυτό γυρίζω με τόσες στροφές. Απλός είναι ο ενωμένος άνθρωπος, είναι αυτός που βρίσκεται σε κοινωνία, είναι αυτός που ευχαριστεί. Ευχαριστεί καλού κακού, κι ευχαριστεί κυρίως όταν λάβει κάτι που δεν το περίμενε. 

Μια φορά πλησίασα έναν μοναχό αγιορείτη που ήταν καλός και προχωρημένος λέγοντάς του ότι ακούγεται πως είστε άνθρωπος της προκοπής, γι’ αυτό ήρθα να σας δω. Τι προκοπής, μου απάντησε, ένας άνθρωπος που έχω μπλοκάρει είμαι. Το μεγαλύτερο μπλοκάρισμα συμβαίνει όταν γίνεσαι της προκοπής. Εννοούσε αυτό εδώ. Δηλαδή έδωσε κάτι , του έδωσε ο Θεός. Εάν εκείνη τη στιγμή δεν γίνει ταπεινός, είναι μια άλλη λέξη για το απλός, και δεν προχωρήσει σε ευχαριστία, δεν προχωρεί από εκεί και πέρα. Μένει στάσιμος και σαν να χάνει και αυτό που έχει. Το φράγμα του Αδάμ είναι αυτό, μου είπε. Γιατί πρέπει να ξεπεράσει αυτό που δήθεν έχει και να δει αυτόν που του δίνει αυτό που έχει. 



Αρχική ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΕΣ ΣΚΕΨΕΙΣ ΠΕΡΙ ΠΡΟΑΙΡΕΣΕΩΣ π. Νικ. Λουδοβίκου
Login-iconLogin
active³ 5.3 · IPS κατασκευή ιστοσελίδων · Όροι χρήσης